THE STYLES OF TOBACCO PIPES OF THE 17th — EARLY 19th CENTURIES FROM KYIV EXCAVATION AND THEIR PARALLELS
DOI:
https://doi.org/10.37445/adiu.2022.02.13Keywords:
ceramic tobacco pipes, Kyiv, pottery centers, styles of ceramic tobacco, chronologyAbstract
The paper is devoted to clay tobacco pipes of the 17th — early 19th centuries, found in Kyiv. The two-part type of pipes of the so-called «eastern» type is analyzed, the most widespread in the territory of Ukraine and prevailing among finds from Kiev. The chibouk and the pipe body of such products are separate parts. Other types are one-piece pipes of the so-called «western» type (or «Dutch»), in which the chibouk and the bowl are one whole, and three-part pipes, in which the middle part (shank) served for connection of chibouk with a one-part pipe. They are extremely few among archaeological finds.
The author collects two-part pipes into groups according to their external similarity. Within these groups, there are styles of items that have gained popularity over time. Parallels for Kyiv finds from Ukrainian lands and other territories are provided.
The evolution of some styles during the 17th — early 19th centuries is examined. For the seventeenth — early eighteenth century pipes of small sizes of three types: bud-shaped, fluted, pot-shaped are characteristic. Each type was designed with several styles. They are distinguished by the design of the bowl. Bud-shaped pipes had a spherical, hemispherical, disk-shaped, with a petal division, with a frequent division, shell-like lower part. Pot-shaped pipes were both rounded and elongated in height. The most homogeneous were fluted pipes. They were varied by simple or more decorative designs.
In the eighteenth and nineteenth centuries styles of pipes have changed. Bud-shaped pipes with a petal division of the lower part of bowl acquired of new styles: tall, slender pipes covered with colored glaze; pipes with a shell-shaped bowl became very similar to them; as a development of this style — pipes with a crest-keel under the lower part of the bowl; style of large, similar in height and length of pipes, which could be both glazed and terracotta. Pipes with a part of the lower part of bowl also evolved in a similar way: there were large low pipes with a wide bowl and pipes of vertical proportions. Among the pot-shaped pipes tall large items with rhymed geometric and floral ornaments up to 7—8 cm in size were spread. A variant of such pipes were products decorated on both sides of the bowl with a flower-shaped medallion.
Along with large specimens in the eighteenth century similar items of smaller sizes continued to be used. Since the beginning of the eighteenth century imported «oriental» or «Turkish» styles are becoming more and more popular — Ottoman-chibouk, «narcissus», «lily», etc. Such pipes came from the Black Sea coast, their copies could be made in Ukrainian cities, including in Kyiv.
References
Aliadinova, D., Teslenko, I. 2017. Nova pam’iatka osmanskoho chasu v okolytsiakh Bakhchysaraiu (doslidzhennia 2013 r.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 541-550.
Arkheolohiia Dubenshchyny. 2021. Liulky 17—19 st. Fotoalbom (online). Rezhym dostupu: https://duben.ucoz.ru/photo/13 (Data zvernennia 14 sichnia 2021).
Balakin, S. A., Onohda, O. V. 2008. Arkheolohichni materialy z rozkopok Pecherskoi hauptvakhty. Pratsi tsentru pam’iatkoznavstva, 13, s. 123-143.
Beliaeva, S. 2015. Slaviane i tiurki v prostorakh Ukrainy. 2: Ukrainsko-osmanskie istoriko-kulturnye kontakty XV—XVIII vv. Saarbrücken: Palamarium Academic.
Braichevska, O. A., Mykhailov, P. S., Sahaidak, M. A. 1993. Doslidzhennia dilianky Podolu po vul. Spaskii u 1988—1989 rr. In: Tolochko, P. P. (ed.). Starodavnii Kyiv. Arkheolohichni doslidzhennia 1984—1989. Kyiv: Naukova dumka, s. 217-237.
Bratchenko, T. H. 2010. 120 rarytetiv Khersonskoho kraieznavchoho muzeiu. Kherson: Hileia.
Vynohrodska, L. 2002. Istoryko-arkheolohichni doslidzhennia na terytorii zamku Ostrozkykh v m. Strarokostiantyniv Khmelnytskoi obl. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 11, s. 18-24.
Vynohrodska, L. 2005. Kolektsiia keramichnykh vyrobiv XVII—XVIII st. z rozkopok Chernihova. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 14, s. 86-94.
Vynohrodska, L. 2016. Arkheolohichni doslidzhennia u m. Khmilnyk Vinnytskoi oblasti. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 148-166.
Voitiuk, O. 2019. Doslidzhennia piznoserednovichnoho Ostroha. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2017 r., s. 218-221.
Voitseshchuk, N., Mylian, T., Osalchuk, O. 2006. Arkheolohichni doslidzhennia u Zhovkvi. Materialy i doslidzhennia z arkheolohii Prykarpattia i Volyni, 10, s. 194-200.
Honchar, V. 1993. Keramichnyi posud chasiv kozatstva na terytorii Pecherskoi lavry. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 91-96.
Hotun, I., Kazymir, O. 2017. Kompleks kozatskoi doby na chernihivskomu posadi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 68-77.
Husach, Y. 2013. Osmanskie kuritelnyie trubki iz raskopok v kreposti Azak. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 22, s. 379-383.
Zahrebelnyi, O., Balakin, S. 1999. Arkheolohichni doslidzhennia na podvir’i Voskresinskoi tserkvy. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 8, s. 107-111.
Zlatohorskyi, O., Baiuk, V., Vasheta, M. 2013. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby na Volyni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 22, 1, s. 23-33.
Ivakin, V., Olenych, A., Baranov, V. 2020. Naukovo-riativni doslidzhennia Pecherskoho mistechka (m. Kyiv). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 29, s. 67-70.
Ivakin, H., Chmil, L., Chekanovskyi, A., Ivakin, V. 2017. Znakhidky XVI — XVIII st. z naukovo-riativnykh rozkopok Kyivskoho Podolu u 2016 r. (vul. Kyrylivska, 37). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 37-47.
Kachan, V., Balakin, S. 2010. Keramichni liulky XVIII st. z rozkopok na terytorii KPL. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 139-144.
Kovalenko, O. 2008. Hlyniani liulky XVII—XVIII stolit (za materialamy Poltavshchyny). Opishne: Ukrainske narodoznavstvo.
Kozachek, N. 1993. Stroenyia kazatskoho zymovnyka na o. Khortytsa v uste balky Velykaia Molodniaha. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 69-77.
Kozubovskyi, H. A., Ivakin, H. Yu., Chekanovskyi, A. A. 1993. Doslidzhennia urochyshch Honchari ta Kozhum’iaky u 1987—1989 rr. In: Tolochko, P. P. (ed.). Starodavnii Kyiv. Arkheolohichni doslidzhennia 1984—1989. Kyiv: Naukova dumka, s. 238-270.
Kuznetsov, G. A. 1985. Nauchnyi otchet Chernigovskogo gorodskogo otriada ChAE po itogam issledovanii v gor. Chernigove v polevom sezone 1985 g. NA IA NAN Ukrainy, f. 64, 1985/119.
Kukharska, O., Mykhailova, A. 2019. Atrybutsiia znakhidky iz kolektsii Kyivskoho Palatsu ditei ta yunatstva. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 119-122.
Kushtan, D. 2008. Keramichni liulky kozatskoi doby z Chyhyryna za materialamy rozkopok 2005—2006 rr. In: Chyhyrynshchyna: istoriia i sohodennia. Materialy naukovo-praktychnoi konferentsii 1—2 zhovtnia 2008 r. Cherkasy: Vertykal, s. 62-66.
Kushtan, D. 2010. Novi doslidzhennia na zamchyshchi B. Khmelnytskoho u s. Subotiv. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 47—53.
Kushtan, D. 2015. Istoriia arkheolohichnykh doslidzhen pam’iatok kozatskoi doby u Cherkasakh. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 24, s. 7-15.
Maneva, E. 2013. Prilog kon poznavaњeto na keramikata od osmanlisko vreme vo Makedoniјa. Godishen zbornik na Filozofskiot fakultet na Univerzitetot «Sv. Kiril i Metodiј», 66, s. 89-105.
Myronenko, L. V. 2017. Keramichnyi kompleks Baturyna XVII — pochatku XVIII st. Dysertatsiia k. i. n. IA NAN Ukrainy.
Myroshnychenko, V. 2009. Kharakterystyka keramycheskoho kompleksa poselenyi Sredneho techenyia Severskoho Dontsa (XVII—XVIII vv.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s. 98-106.
Mysko, Yu. 2009. Keramichni materialy z rozkopok na terytorii Khotynskoi fortetsi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s 63-68.
Petrauskas, A., Chekanovskyi, A. 2014. Liulky z horodyshcha Babyna Hora. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 227-228.
Pyskun, O. 2014. Liulky iz kolektsii XVII—XVIII stolit iz kolektsii muzeiu Bohdana Khmelnytskoho u Chyhyryni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 171-177.
Popovanova, O., Horishnii, P. 1998. Liulky XVII—XVIII st. iz fondiv Natsionalnoho istoryko-kulturnoho zapovidnyka «Chyhyryn» (za materialamy arkheolohichnykh rozkopok 1991—1993 rr. u m. Chyhyryni). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 7, s. 157-161.
Probyiholova, O. Kushtan, D. 2019. Novi materialy kozatskoi doby z sela Buchak na Kanivshchyni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 67-71.
Svieshnikov, I. K. 1992. Bytva pid Berestechkom. Lviv: Slovo.
Svystun, H., Pashkevych, H., Horbanenko, S. 2010. Pichka XVII st. z vidbytkam zernivok z Chuhuivskoho horodyshcha. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 148-155.
Solodko, P. 2011. Berestechko. Ekskursiia muzeiem «Kozatski mohyly». In: Istorychna Pravda (online). Rezhym dostupu: http://www.istpravda.com.ua/articles/4e19328ecdfa7/ (Data zvernennia 01 hrudnia 2020).
Stancheva, M. 1972. Kolektsiata ot luli viev Varnenskiia muzei. Izvestiia na Narodnyi muzei, 23, s. 81-99.
Starik, O. 2007. Sotenne mistechko Kytaihorod (rozkopky 2006 r.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 16, s. 63-65.
Taranenko, S. P., Chmil L. V., Chekanovskyi, A. A. 2012. Novi doslidzhennia Kyivskoho Podolu. Pratsi Tsentru pam’iatkoznavstva, 22, s. 151-160.
Tereshchuk, O. 2014. Kozatski liulky XVII—XVIII stolit v kolektsii NMIU. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 177-184.
Teteria, D., Priadko, O. 2019. Novi materialy kozatskoi doby z terytorii pivdenno-zakhidnoi Pereiaslavshchyny (za arkheolohichnymy poshukamy 2017—2018 rokiv). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 71-77.
Teteria, D., Yakymenko, O. 1998. Kolektsiia piznoserednovichnykh keramichnykh liulok z s. Tsybli. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 7, s. 127-130.
Todorov, V. 2010. Kharakteristika na kolektsiiata keramichni luli ot Silistra. Studia archaeologia Universitatis Seredicensis. Suplement, V, s. 813-826.
Chekanovskyi, A. 1993. Keramichni liulky z rozkopok 1992 r. v urochyshchi Honchari-Kozhum’iaky v Kyievi. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 116-119.
Chekanovskyi, A. 2002. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu z Serednoho i Nyzhnoho Podniprov’ia. Naukovi zapysky z ukrainskoi istorii, 13, s. 162-165.
Chekanovskyi, A. 2017. Dodatok 8. Keramichna liulka. In: Serhieieva, M., Ivakin, V., Taranenko, S., Bibikov, D., Zotsenko, I. Arkheolohichni doslidzhennia u kyivskoho Hostynnoho Dvoru. Kyiv: IA NAN Ukrainy; NKPIKZ, s. 85.
Chekanovskyi, A. A. 2018. Znakhidky liulok dlia kurinnia tiutiunu XVII—XVIII st. z rozkopok na Podilli. Arkheolohiia i davnia istoriia Ukrainy, 4 (29), s. 269-279.
Chekanovskyi, A. 2019. Znakhidky vyrobiv dribnoi keramichnoi plastyky z rozkopok tserkvy Uspinnia Bohorodytsi Pyrohoshchi v Kyievi. Opus mixtum, 7, s. 162-168.
Chekanovskyi, A. 2020. Dribna keramichna plastyka XVII—XVIII st. z doslidzhen Kyivskoho Mykhailivskoho Zolotoverkhoho monastyria i prylehlykh terytorii u 1996—1999 rr. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 29, s. 93-101.
Chekanovskyi, A. A. 2021a. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu z fihuratyvnymy zobrazhenniamy. Arkheolohiia i davnia istoriia Ukrainy, 1 (38), s. 44-57.
Chekanovskyi, A. 2021b. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu na zobrazhuvalnykh dzherelakh XVII—XIX st. Opus mixtum, 9, s. 162-168.
Chekanovskyi, A., Pavlenko, S. 2021. Pro deiaki fasony ukrainskykh keramichnykh liulok dlia palinnia tiutiunu za znakhidkamy v Narodychakh (Zhytomyrska obl.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 30, s. 106-115.
Chekanovskyi, A., Chmil, L. 1996. Liulky z rozkopok Honchariv-Kozhum’iak (na Kyievo-Podoli). Ukrainske Honcharstvo: Natsionalnyi kulturolohichnyi shchorichnyk. Za rik 1995, 3, s. 100-108.
Chekanovskyi, A. A., Chmil, L. V. 2005. Pidstavka dlia vypalennia liulok. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 14, s. 94.
Chmil, L. V., Chekanovskii, A. A. 1995. Keramicheskie trubki iz Kieva. In: Pislarii, I. A. (ed.). Arkhitekturno-arkheologicheskie issledovaniia v Kieve i Kievo-Pecherskoi lavre. Kiev: KPDIKZ, s. 156-165.
Chmil, L., Chekanovskyi, A. 2016. Znakhidky dribnoi keramichnoi plastyky z rozkopok 2016 roku na vul. Kyrylivskii. Opus mixtum, 4, s. 230-234.
Shalobudov, V. 2009. Vyrobnyche prymishchennia z terytorii Bohorodytskoi fortetsi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s. 35-37.
Shelemetieva, T. 2014. Liulky chasiv rosiisko-turetskoi viiny (1735—1737 rr.) z fondovoho zibrannia Natsionalnoho zapovidnyka «Khortytsia». Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 184-192.
Yukhno, F. 2016. Kozatski liulky z Baturyna. Naukovyi visnyk Natsionalnoho muzeiu istorii Ukrainy, 1 (1), s. 282-287.
Bekić, L. 1999—2000. Uvod u problematiku glinenih lula na području Hrvatske. Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, 32—33, 1, s. 249-279.
Bielich, M., Čurný, M. 2009. Pipe finds from Nitra and Nitra pipe production. Studies in Post-Medieval Archaeology, 3, p. 337-362.
Bikić, V. 2012. Tobacco pipes from the Belgrade Fortress: context and chronology. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 5, p 1-8.
Bis, M. 2011. Lulki z wykopalisk na zamku w Tykocinie. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 59 (1), s. 53-88.
Brković, D., Petričević, D. 2013. Lule i početci duhanske industrije u Cetinskoj krajini. Sinj: Muzej Cetinske krajine.
Ene, I. 2013. Pipele de lut deskoperite la Oraşul de Floci, comuna Giurgeni, jud. Ialomiţa. Cercetări Arheologice, XX, p. 197-206.
Heege, A. 2011. Rauchzeichen über Helvetien: Zum Stand der Tonpfeifenforschung in der Schweiz unter besonderer Berücksichtigung des Kantons Bern. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 4, S. 45-68.
Holčik, S. 1984. Tabak Pfeifen. Bratislava: Tatran.
Jašarevič, A. 2018. Keramičke lule za duvan iz arheološke zbirke Muzeja u Doboju. Radovi: Historija, historija umjetnosti, arheologija, 5, s. 213-236.
Kopeczny, Z., Dinča, R. 2012. Tobacco clay pipes discovered in the historical center of Timişoara. Ziridava. Studia Archaeologica, 26, р. 167-190.
Kovács, G. 2004. Cseréppiák a 17—18. százaból. Budapest Régiségei, 38, р. 121-131.
Lučič, B. 2012. Clay Pipes from Sirmium. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 5, p 8-15.
Meyza, K. 1997. Fajki gliniane z XVII w. i pierwszej połowy XVIII w.: z badań archeologicznych Zamku Królewskiego i Starego Miasta w Warszawie. Almanach Muzealny, 1, s. 31-44.
Puziuk, J. 2016. Akcesoria do palenia tytoniu z terenów dawnej Rzeczpospolitej w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Materiały archeologiczne, XLI, s. 277-300.
Puziuk, J. 2017. Wystawa «Mieszczańska kultura palenia tytoniu. Fajki w nowożytnej tradycji i obyczajowości mieszkańców Krakowa». Krakow: Museum Archeologiczne w Krakowie.
Puziuk, J. 2021. Miejska tradycja fajczarska w etosie żołnierskim. Znaleziska archeologiczne akcesoriów do palenia tytoniu w kontekście żołnierzy stacjonujących na Wawelu. In: Jarno, W., Kity, J. Oblicza wojny. 3: Miasto a wojna. Lódź: Uniwersytet Łódzki, s. 99-116.
Robinson, R. 1985. Tobacco Pipes of Corinth and of the Athenian Agora. Hesperia, 54, 2, p. 149-203.
Świechowska, A., Dukwicz, R. 1955. Warsztat garncarski z konca XVII wieku. In: Puciata, O. (ed.). Szkice staromiejskie. Warszawa: Sztuka, s. 151-173.
Vyšohlid, M. 2009. Keramické dýmky v archeologických nálezech a jejich vypovídací možnosti. Archeologie ve středních Čechách, 18, s. 965-1000.
Vyšohlid, M. 2011. Dvojdílné keramické dýmky 17—19 století z archeologických nálezů v Čechách. In: Dano, J., Mihálová, N. (eds.). História výroby fajok a archeologické nálezy fajok na Slovensku. Zborník príspevkov z I. medzinárodnej konferencie, konanej v dňoch 29. a 30.9.2011 v Tekovskom múzeu v Leviciach. Levice: Tekovské múzeum v Leviciach, s. 71-88.
Arkheolohiia Dubenshchyny. 2021. Liulky 17—19 st. Fotoalbom (online). Rezhym dostupu: https://duben.ucoz.ru/photo/13 (Data zvernennia 14 sichnia 2021).
Balakin, S. A., Onohda, O. V. 2008. Arkheolohichni materialy z rozkopok Pecherskoi hauptvakhty. Pratsi tsentru pam’iatkoznavstva, 13, s. 123-143.
Beliaeva, S. 2015. Slaviane i tiurki v prostorakh Ukrainy. 2: Ukrainsko-osmanskie istoriko-kulturnye kontakty XV—XVIII vv. Saarbrücken: Palamarium Academic.
Braichevska, O. A., Mykhailov, P. S., Sahaidak, M. A. 1993. Doslidzhennia dilianky Podolu po vul. Spaskii u 1988—1989 rr. In: Tolochko, P. P. (ed.). Starodavnii Kyiv. Arkheolohichni doslidzhennia 1984—1989. Kyiv: Naukova dumka, s. 217-237.
Bratchenko, T. H. 2010. 120 rarytetiv Khersonskoho kraieznavchoho muzeiu. Kherson: Hileia.
Vynohrodska, L. 2002. Istoryko-arkheolohichni doslidzhennia na terytorii zamku Ostrozkykh v m. Strarokostiantyniv Khmelnytskoi obl. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 11, s. 18-24.
Vynohrodska, L. 2005. Kolektsiia keramichnykh vyrobiv XVII—XVIII st. z rozkopok Chernihova. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 14, s. 86-94.
Vynohrodska, L. 2016. Arkheolohichni doslidzhennia u m. Khmilnyk Vinnytskoi oblasti. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 148-166.
Voitiuk, O. 2019. Doslidzhennia piznoserednovichnoho Ostroha. Arkheolohichni doslidzhennia v Ukraini 2017 r., s. 218-221.
Voitseshchuk, N., Mylian, T., Osalchuk, O. 2006. Arkheolohichni doslidzhennia u Zhovkvi. Materialy i doslidzhennia z arkheolohii Prykarpattia i Volyni, 10, s. 194-200.
Honchar, V. 1993. Keramichnyi posud chasiv kozatstva na terytorii Pecherskoi lavry. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 91-96.
Hotun, I., Kazymir, O. 2017. Kompleks kozatskoi doby na chernihivskomu posadi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 68-77.
Husach, Y. 2013. Osmanskie kuritelnyie trubki iz raskopok v kreposti Azak. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 22, s. 379-383.
Zahrebelnyi, O., Balakin, S. 1999. Arkheolohichni doslidzhennia na podvir’i Voskresinskoi tserkvy. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 8, s. 107-111.
Zlatohorskyi, O., Baiuk, V., Vasheta, M. 2013. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby na Volyni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 22, 1, s. 23-33.
Ivakin, V., Olenych, A., Baranov, V. 2020. Naukovo-riativni doslidzhennia Pecherskoho mistechka (m. Kyiv). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 29, s. 67-70.
Ivakin, H., Chmil, L., Chekanovskyi, A., Ivakin, V. 2017. Znakhidky XVI — XVIII st. z naukovo-riativnykh rozkopok Kyivskoho Podolu u 2016 r. (vul. Kyrylivska, 37). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 26, s. 37-47.
Kachan, V., Balakin, S. 2010. Keramichni liulky XVIII st. z rozkopok na terytorii KPL. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 139-144.
Kovalenko, O. 2008. Hlyniani liulky XVII—XVIII stolit (za materialamy Poltavshchyny). Opishne: Ukrainske narodoznavstvo.
Kozachek, N. 1993. Stroenyia kazatskoho zymovnyka na o. Khortytsa v uste balky Velykaia Molodniaha. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 69-77.
Kozubovskyi, H. A., Ivakin, H. Yu., Chekanovskyi, A. A. 1993. Doslidzhennia urochyshch Honchari ta Kozhum’iaky u 1987—1989 rr. In: Tolochko, P. P. (ed.). Starodavnii Kyiv. Arkheolohichni doslidzhennia 1984—1989. Kyiv: Naukova dumka, s. 238-270.
Kuznetsov, G. A. 1985. Nauchnyi otchet Chernigovskogo gorodskogo otriada ChAE po itogam issledovanii v gor. Chernigove v polevom sezone 1985 g. NA IA NAN Ukrainy, f. 64, 1985/119.
Kukharska, O., Mykhailova, A. 2019. Atrybutsiia znakhidky iz kolektsii Kyivskoho Palatsu ditei ta yunatstva. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 119-122.
Kushtan, D. 2008. Keramichni liulky kozatskoi doby z Chyhyryna za materialamy rozkopok 2005—2006 rr. In: Chyhyrynshchyna: istoriia i sohodennia. Materialy naukovo-praktychnoi konferentsii 1—2 zhovtnia 2008 r. Cherkasy: Vertykal, s. 62-66.
Kushtan, D. 2010. Novi doslidzhennia na zamchyshchi B. Khmelnytskoho u s. Subotiv. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 47—53.
Kushtan, D. 2015. Istoriia arkheolohichnykh doslidzhen pam’iatok kozatskoi doby u Cherkasakh. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 24, s. 7-15.
Maneva, E. 2013. Prilog kon poznavaњeto na keramikata od osmanlisko vreme vo Makedoniјa. Godishen zbornik na Filozofskiot fakultet na Univerzitetot «Sv. Kiril i Metodiј», 66, s. 89-105.
Myronenko, L. V. 2017. Keramichnyi kompleks Baturyna XVII — pochatku XVIII st. Dysertatsiia k. i. n. IA NAN Ukrainy.
Myroshnychenko, V. 2009. Kharakterystyka keramycheskoho kompleksa poselenyi Sredneho techenyia Severskoho Dontsa (XVII—XVIII vv.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s. 98-106.
Mysko, Yu. 2009. Keramichni materialy z rozkopok na terytorii Khotynskoi fortetsi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s 63-68.
Petrauskas, A., Chekanovskyi, A. 2014. Liulky z horodyshcha Babyna Hora. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 227-228.
Pyskun, O. 2014. Liulky iz kolektsii XVII—XVIII stolit iz kolektsii muzeiu Bohdana Khmelnytskoho u Chyhyryni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 171-177.
Popovanova, O., Horishnii, P. 1998. Liulky XVII—XVIII st. iz fondiv Natsionalnoho istoryko-kulturnoho zapovidnyka «Chyhyryn» (za materialamy arkheolohichnykh rozkopok 1991—1993 rr. u m. Chyhyryni). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 7, s. 157-161.
Probyiholova, O. Kushtan, D. 2019. Novi materialy kozatskoi doby z sela Buchak na Kanivshchyni. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 67-71.
Svieshnikov, I. K. 1992. Bytva pid Berestechkom. Lviv: Slovo.
Svystun, H., Pashkevych, H., Horbanenko, S. 2010. Pichka XVII st. z vidbytkam zernivok z Chuhuivskoho horodyshcha. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 19, s. 148-155.
Solodko, P. 2011. Berestechko. Ekskursiia muzeiem «Kozatski mohyly». In: Istorychna Pravda (online). Rezhym dostupu: http://www.istpravda.com.ua/articles/4e19328ecdfa7/ (Data zvernennia 01 hrudnia 2020).
Stancheva, M. 1972. Kolektsiata ot luli viev Varnenskiia muzei. Izvestiia na Narodnyi muzei, 23, s. 81-99.
Starik, O. 2007. Sotenne mistechko Kytaihorod (rozkopky 2006 r.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 16, s. 63-65.
Taranenko, S. P., Chmil L. V., Chekanovskyi, A. A. 2012. Novi doslidzhennia Kyivskoho Podolu. Pratsi Tsentru pam’iatkoznavstva, 22, s. 151-160.
Tereshchuk, O. 2014. Kozatski liulky XVII—XVIII stolit v kolektsii NMIU. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 177-184.
Teteria, D., Priadko, O. 2019. Novi materialy kozatskoi doby z terytorii pivdenno-zakhidnoi Pereiaslavshchyny (za arkheolohichnymy poshukamy 2017—2018 rokiv). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 28, s. 71-77.
Teteria, D., Yakymenko, O. 1998. Kolektsiia piznoserednovichnykh keramichnykh liulok z s. Tsybli. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 7, s. 127-130.
Todorov, V. 2010. Kharakteristika na kolektsiiata keramichni luli ot Silistra. Studia archaeologia Universitatis Seredicensis. Suplement, V, s. 813-826.
Chekanovskyi, A. 1993. Keramichni liulky z rozkopok 1992 r. v urochyshchi Honchari-Kozhum’iaky v Kyievi. Arkheolohichni doslidzhennia pam’iatok ukrainskoho kozatstva, 2, s. 116-119.
Chekanovskyi, A. 2002. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu z Serednoho i Nyzhnoho Podniprov’ia. Naukovi zapysky z ukrainskoi istorii, 13, s. 162-165.
Chekanovskyi, A. 2017. Dodatok 8. Keramichna liulka. In: Serhieieva, M., Ivakin, V., Taranenko, S., Bibikov, D., Zotsenko, I. Arkheolohichni doslidzhennia u kyivskoho Hostynnoho Dvoru. Kyiv: IA NAN Ukrainy; NKPIKZ, s. 85.
Chekanovskyi, A. A. 2018. Znakhidky liulok dlia kurinnia tiutiunu XVII—XVIII st. z rozkopok na Podilli. Arkheolohiia i davnia istoriia Ukrainy, 4 (29), s. 269-279.
Chekanovskyi, A. 2019. Znakhidky vyrobiv dribnoi keramichnoi plastyky z rozkopok tserkvy Uspinnia Bohorodytsi Pyrohoshchi v Kyievi. Opus mixtum, 7, s. 162-168.
Chekanovskyi, A. 2020. Dribna keramichna plastyka XVII—XVIII st. z doslidzhen Kyivskoho Mykhailivskoho Zolotoverkhoho monastyria i prylehlykh terytorii u 1996—1999 rr. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 29, s. 93-101.
Chekanovskyi, A. A. 2021a. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu z fihuratyvnymy zobrazhenniamy. Arkheolohiia i davnia istoriia Ukrainy, 1 (38), s. 44-57.
Chekanovskyi, A. 2021b. Keramichni liulky dlia kurinnia tiutiunu na zobrazhuvalnykh dzherelakh XVII—XIX st. Opus mixtum, 9, s. 162-168.
Chekanovskyi, A., Pavlenko, S. 2021. Pro deiaki fasony ukrainskykh keramichnykh liulok dlia palinnia tiutiunu za znakhidkamy v Narodychakh (Zhytomyrska obl.). Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 30, s. 106-115.
Chekanovskyi, A., Chmil, L. 1996. Liulky z rozkopok Honchariv-Kozhum’iak (na Kyievo-Podoli). Ukrainske Honcharstvo: Natsionalnyi kulturolohichnyi shchorichnyk. Za rik 1995, 3, s. 100-108.
Chekanovskyi, A. A., Chmil, L. V. 2005. Pidstavka dlia vypalennia liulok. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 14, s. 94.
Chmil, L. V., Chekanovskii, A. A. 1995. Keramicheskie trubki iz Kieva. In: Pislarii, I. A. (ed.). Arkhitekturno-arkheologicheskie issledovaniia v Kieve i Kievo-Pecherskoi lavre. Kiev: KPDIKZ, s. 156-165.
Chmil, L., Chekanovskyi, A. 2016. Znakhidky dribnoi keramichnoi plastyky z rozkopok 2016 roku na vul. Kyrylivskii. Opus mixtum, 4, s. 230-234.
Shalobudov, V. 2009. Vyrobnyche prymishchennia z terytorii Bohorodytskoi fortetsi. Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 18, s. 35-37.
Shelemetieva, T. 2014. Liulky chasiv rosiisko-turetskoi viiny (1735—1737 rr.) z fondovoho zibrannia Natsionalnoho zapovidnyka «Khortytsia». Novi doslidzhennia pam’iatok kozatskoi doby v Ukraini, 23, s. 184-192.
Yukhno, F. 2016. Kozatski liulky z Baturyna. Naukovyi visnyk Natsionalnoho muzeiu istorii Ukrainy, 1 (1), s. 282-287.
Bekić, L. 1999—2000. Uvod u problematiku glinenih lula na području Hrvatske. Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, 32—33, 1, s. 249-279.
Bielich, M., Čurný, M. 2009. Pipe finds from Nitra and Nitra pipe production. Studies in Post-Medieval Archaeology, 3, p. 337-362.
Bikić, V. 2012. Tobacco pipes from the Belgrade Fortress: context and chronology. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 5, p 1-8.
Bis, M. 2011. Lulki z wykopalisk na zamku w Tykocinie. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 59 (1), s. 53-88.
Brković, D., Petričević, D. 2013. Lule i početci duhanske industrije u Cetinskoj krajini. Sinj: Muzej Cetinske krajine.
Ene, I. 2013. Pipele de lut deskoperite la Oraşul de Floci, comuna Giurgeni, jud. Ialomiţa. Cercetări Arheologice, XX, p. 197-206.
Heege, A. 2011. Rauchzeichen über Helvetien: Zum Stand der Tonpfeifenforschung in der Schweiz unter besonderer Berücksichtigung des Kantons Bern. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 4, S. 45-68.
Holčik, S. 1984. Tabak Pfeifen. Bratislava: Tatran.
Jašarevič, A. 2018. Keramičke lule za duvan iz arheološke zbirke Muzeja u Doboju. Radovi: Historija, historija umjetnosti, arheologija, 5, s. 213-236.
Kopeczny, Z., Dinča, R. 2012. Tobacco clay pipes discovered in the historical center of Timişoara. Ziridava. Studia Archaeologica, 26, р. 167-190.
Kovács, G. 2004. Cseréppiák a 17—18. százaból. Budapest Régiségei, 38, р. 121-131.
Lučič, B. 2012. Clay Pipes from Sirmium. Journal of the Académie Internationale de la Pipe, 5, p 8-15.
Meyza, K. 1997. Fajki gliniane z XVII w. i pierwszej połowy XVIII w.: z badań archeologicznych Zamku Królewskiego i Starego Miasta w Warszawie. Almanach Muzealny, 1, s. 31-44.
Puziuk, J. 2016. Akcesoria do palenia tytoniu z terenów dawnej Rzeczpospolitej w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Materiały archeologiczne, XLI, s. 277-300.
Puziuk, J. 2017. Wystawa «Mieszczańska kultura palenia tytoniu. Fajki w nowożytnej tradycji i obyczajowości mieszkańców Krakowa». Krakow: Museum Archeologiczne w Krakowie.
Puziuk, J. 2021. Miejska tradycja fajczarska w etosie żołnierskim. Znaleziska archeologiczne akcesoriów do palenia tytoniu w kontekście żołnierzy stacjonujących na Wawelu. In: Jarno, W., Kity, J. Oblicza wojny. 3: Miasto a wojna. Lódź: Uniwersytet Łódzki, s. 99-116.
Robinson, R. 1985. Tobacco Pipes of Corinth and of the Athenian Agora. Hesperia, 54, 2, p. 149-203.
Świechowska, A., Dukwicz, R. 1955. Warsztat garncarski z konca XVII wieku. In: Puciata, O. (ed.). Szkice staromiejskie. Warszawa: Sztuka, s. 151-173.
Vyšohlid, M. 2009. Keramické dýmky v archeologických nálezech a jejich vypovídací možnosti. Archeologie ve středních Čechách, 18, s. 965-1000.
Vyšohlid, M. 2011. Dvojdílné keramické dýmky 17—19 století z archeologických nálezů v Čechách. In: Dano, J., Mihálová, N. (eds.). História výroby fajok a archeologické nálezy fajok na Slovensku. Zborník príspevkov z I. medzinárodnej konferencie, konanej v dňoch 29. a 30.9.2011 v Tekovskom múzeu v Leviciach. Levice: Tekovské múzeum v Leviciach, s. 71-88.
Downloads
Published
2022-06-30
How to Cite
Chekanovski, A. A. . (2022). THE STYLES OF TOBACCO PIPES OF THE 17th — EARLY 19th CENTURIES FROM KYIV EXCAVATION AND THEIR PARALLELS. Archaeology and Early History of Ukraine, 43(2(43), 169–198. https://doi.org/10.37445/adiu.2022.02.13
Issue
Section
Articles
