LUDWIK ĆWIKLIŃSKI I ARCHEOLOGIA KLASYCZNA NA UNIWERSYTECIE LWOWSKIM
DOI:
https://doi.org/10.37445/adiu.2025.04.03Keywords:
Słowa kluczowe: Ludwik Ćwikliński, archeologia klasyczna, Uniwersytet Lwowski, Henryk Schliemann, wykopaliska.Abstract
Artykuł poświęcony jest analizie wkładu Ludwika Ćwiklińskiego w powstanie i rozwój archeologii na Uniwersytecie Lwowskim. Z okazji 120. rocznicy powstania Katedry Archeologii Klasycznej i Prahistorii istotne jest przeanalizowanie działalności osób, które stały u jej początków. Artykuł pokazuje, że to właśnie L. Ćwikliński odegrał kluczową rolę w kształtowaniu się tej dyscypliny w lwowskim środowisku akademickim. Sam Ludwik Ćwikliński, choć przede wszystkim filolog klasyczny, jest dziś słusznie postrzegany jako jeden z pionierów archeologii klasycznej na ziemiach polskich, a niekiedy wręcz jako twórca tej dyscypliny naukowej w Polsce. Wiele uwagi poświęcono popularyzacji osiągnięć współczesnej archeologii przez L. Ćwiklińskiego w prasie galicyjskiej oraz jego staraniom o uporządkowanie zbioru materiałów archeologicznych, które stały się podwaliną przyszłego muzeum i stały się niewątpliwą pomocą w procesie dydaktycznym i badawczym.
References
Bulyk, N. 2004. Archeologichna wystawka 1885 roku u Lwowi. Archeologichni doslidzhennia Lwiwskogo Uniwersytetu, 7, s. 177-183.
Salamakha, I. 2015. Okhorona pam’iatok istorii ta kultury Skhidnoi Halychyny u druhii polovyni XIX — na pochatku XX st.: orhanizatsiini zasady, zakonodavstvo, finansuvannia. Dysertatsiia kand. ist. nauk. Lvivskyi natsionalnyi universytet imeni Ivana Franka.
100 Jahre… 1998. 100 Jahre. Österreichisches Archäologisches Institut. 1898—1998. Wien.
AGAD. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. C.-K. Ministerstwo Wyznań i Oświaty, sygn. 118u.
Akt inauguracji… 1893. Akt inauguracji roku szkolnego. Kurjer Polski, nr 282, 13.10.1893, s. 2.
Archiwum… Archiwum UAM. Akta Rektoratu, sygn. 15/604.
AUWr. Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego, sygn. I/F/1485.
Bogusz, K. 2012. Życiorys naukowy archeologa Giovanniego Battisty de Rossiego (1822—1894) w świetle wspomnień jego ucznia, św. abp. Józefa Bilczewskiego. Starożytność chrześcijańska, 3, s. 189-199.
Bulyk, N. 2006. Od «Przeglądu Archeologicznego» do Karola Hadaczka: archeologia lwowska w latach 1876—1914. Przegląd Archeologiczny, 54, s. 99-124.
Ćwikliński, L. 1873. Quaestiones de tempore quo Thucydides priorem historiae suae partem composuerit. Gnesnae.
Ćwikliński, L. 1877. Uniwersytet a nauka. Mowa wygłoszona przy rozpoczęciu roku szkolnego 1877/8 w sali Uniwersytetu Lwowskiego dnia 1 października 1877 roku. Lwów.
Ćwikliński, L. 1879—1880. Homer, Schliemann i Mykeny. Wspomnienia z podroży do Grecyi. Przegląd Polski, 1879, r. 14, z. 6, s. 319—363; z. 8, s. 50—283; 1880, z. 10, s. 113-141.
Ćwikliński, L. 1881. Attalidzi i literaci w Pergamon. In: Dla Zagrzebia. Album Koła Literackiego we Lwowie. Lwów, s. 123-129.
Ćwikliński, L. 1887. Olimpia (Historya i pomniki sztuki). Kraków.
Ćwikliński, L. 1891. Henryk Schliemann i jego odkrycia naukowe. Biblioteka Warszawska, 1, s. 483-502, 2, s. 56-77.
Ć[wikliński], L. 1886. Z dziedziny archeologii (przegląd wykopalisk i poszukiwań w zakresie archeologii klasycznej, wykonanych w r. 1885. Dzieło Schliemanna o Tyrincie. Pałac tiryncki. Malatury i naczynia tirynckie). Przewodnik Naukowy i Literacki, 14, s. 276-283, 375-384.
Ćwikliński, L. 1892. Konstytucya Aten. Świeżo odkryte dzieło Arystotelesa. Kraków.
Ćwikliński, L. (rec.). 1897a. Formae Urbis Romae antiquae, delineaverunt H. Kiepert et Ch. Huelsen; accredit nomenclator topographicus a Ch. Huelsen compositus. Berlin. D. Reimer. 1896, 3 karty, XII. i 110 str. Leks. 8°. Eos, 4, s. 209-210.
Ćwikliński, L. (rec.). 1897b. Romański Stanisław: Podróż naukowa po wyspach i wybrzeżach morza Egejskiego, wycieczka do Assos, Troi i Konstantynopola. W sprawozdaniu Dyrekcyi c. k. IV. gimnazyum we Lwowie za rok 1897. Lwów, 1897, str. 46. Eos, 4, s. 219-220.
Ćwikliński, L. (rec.). 1897c. Rzepiński Stanisław: Pompei. Wspomnienia z podróży. W sprawozdaniu Dyrekcyi c. k. gimnazyum Ś[więte]go Jacka w Krakowie za rok 1897. Kraków, 1897, 8°, str. 88. Eos, 4, s. 218-219.
Ćwikliński, L. 1899. Liryk grecki. Rzecz o nowo odkrytych poezyach Bakchylidesa. Lwów.
DALO. State Archives of Lviv Region, f. 26, op. 5, spr. 336, k. 30; f. 26, op. 12, spr. 931.
Finkel, L., Starzyński, S. 1894. Historya Uniwersytetu Lwowskiego. 2, Lwów.
First, G. 2006. Stanisław Rzepiński (1861—1944) jako twórca gabinetu archeologicznego w I Gimnazjum w Nowym Sączu. Meander, 1—2, s. 131-144.
Gąsiorowski, S. J. 1936. Bieńkowski Piotr Ignacy. Polski Słownik Biograficzny, 2, s. 73-74.
Hoszowska, M. 2011. Ludwik Finkel i Akademia Umiejętności: z dziejów współpracy naukowej Lwowa i Krakowa na przełomie XIX i XX wieku. Rzeszów.
Igrzyska… 1886. Igrzyska na górze. Kurjer Lwowski, nr 353, 21.12.1886, s. 4.
Kałużny, J. 2015. Józef Bilczewski — badacz starożytności chrześcijańskiej i jego interdyscyplinarna metoda w świetle nieznanych materiałów źródłowych z lat 1885—1900. Lwów; Kraków.
Karol… 1883. Karol hr. Lanckoroński. Dziennik dla wszystkich, nr 15, 17.05.1883, s. 2.
Królczyk, K. 2011. Pomiędzy Lwowem, Wiedniem i Poznaniem — Ludwik Ćwikliński (1853—1942) i jego badania nad światem starożytnym. In: Mrozewicz, L., Balbuza, K. (red.). Świat starożytny, jego polscy badacze i kult panującego. Poznań, s. 141-172.
Królczyk, K. 2016. Ludwik Ćwikliński — profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Lwowskim. In: Brzegowy, P., Dorocki, S. (red.). Przedwojenny Lwów i jego uczeni. Sylwetki — działalność naukowa — osiągnięcia. Kraków, s. 87-114.
Królczyk, K. 2025. Początki drogi naukowej Ludwika Ćwiklińskiego (1853—1942) w świetle lwowskiego archiwalium z 1876 r. Res Historica, 59, s. 1915-1940.
Kronika… 1878. Kronika miejscowa i zamiejscowa. Gazeta Narodowa, nr 250, 29.10.1878, s. 3.
Kronika… 1879. Kronika miejscowa i zamiejscowa. Dnia 13. Grndnia. Gazeta Narodowa, nr 287, 14.12.1879, s. 3.
Kronika… 1882. Kronika miejscowa i zamiejscowa. Dnia 9. Czerwca. Gazeta Narodowa, nr 131, 10.06.1882, s. 2.
Kronika… 1887. Kronika miesięczna, Biblioteka Warszawska, 1, s. 302-303.
Kronika… 1886. Kronika miesięczna. Biblioteka Warszawska, 2, s. 281-304.
Kronika I… 1899. Kronika Uniwersytetu Lwowskiego I. (1894/95 — 1897/98). Lwów.
Kronika II… 1912. Kronika Uniwersytetu Lwowskiego II. (1898/9—1909/10.). Lwów.
Kronika. Dr. Ludwik Ćwikliński. 1886. Przegląd polityczny, społeczny i literacki, nr 45, 25.02.1886, s. 5.
Kronika. 1886. Gazeta Lwowska, nr 43, 23.02.1886, s. 3.
Lanckoroński, K. 1896. Miasta Pamfilii i Pizydyi. 2: Pizydya. Kraków.
Lanckoroński, K. 2015. Dzienniki podróży do Azji Mniejszej (1882—1883 i 1884). Wiedeń.
Lech, J. 2006. Z badań polsko-ukraińskich związków w dziedzinie archeologii do II wojny światowej. Przegląd Archeologiczny, 54, s. 5-59.
Łuczakowski, K. 1896. O nauce archeologii w szkole średniej. Muzeum, r. 12, zesz. 10, s. 668-674.
Mańkowski, J. 1999. Powstanie Polskiego Towarzystwa Filologicznego. Lwów 1892—1893—1894, In: Łanowski, J., Szatyńska-Siemion, A. (red.). Antiquorum non immemores… Polskie Towarzystwo Filologiczne (1893—1993). Warszawa; Wrocław, s. 128-131.
Michałowski, K. 1953. Edmund Bulanda (28.X.1882—15.IV.1951). Archeologia, 5, s. 377-381.
Mommsen, T. 1854—1856. Römische Geschichte. 1—3. Leipzig.
Nowa… 1886. Nowa ilustracja naszych stosunków konserwatorskich. Kurjer Lwowski, nr 229, 19.08.1886, s. 1.
O mieście… 1878. O mieście Mikenach i wykopaliskach Schliemanna. Gazeta Narodowa, nr 258, 8.11.1878, s. 3.
Odczyt dr. Ćwiklińskiego. 1886. Gazeta Lwowska, nr 293, 23.12.1886, s. 4.
Odczyt dr. L. Ćwiklińskiego. 1886. Gazeta Lwowska, nr 289, 18.12.1886, s. 4.
Odczyt dra Ćwiklińskiego. 1886. Dziennik Polski, nr 294, 24.12.1886, s. 2.
Partsch, J. 1886. Neumann, Karl Johann Heinrich. Allgemeine Deutsche Biographie, 23, s. 530-532.
Philosophische Fakultät, Dekanat 1810—1945… Archiv der Humboldt-Universität Berlin, Philosophische Fakultät, Dekanat 1810—1945, Promotionen Dr. phil., nr 247: Cwiklinski, Ludovicus.
Pogrzeb ś. p. Hipolita Neuwirtha. 1907. Gazeta Sanocka, nr 158, 6.01.1907, s. 2-3.
Poszukiwania… 1883. Poszukiwania archeologiczne w Haliczu. Dziennik Polski, nr 145, 27.06.1883, s. 2.
Press, L. 1999. Henryk Schliemann w oczach pisarzy i publicystów w XIX wieku. Meander, 54, z. 9—10, s. 522-523.
Przemówienie… 1893. Przemówienie Rektora Uniwersytetu Lwowskiego Dr. Ludwika Ćwiklińskiego wygłoszone w Uniwersytecie lwowskim d. 11. października 1893 r. z powodu inauguracyi r. szkolnego 1893/4. Lwów.
Rebenich, S. 2002. Theodor Mommsen. Eine Biographie. München.
Rektor und Senat 1810—1945… Archiv der Humboldt-Universität Berlin. Rektor und Senat 1810—1945, Abgangszeugnisse, Nr. 542: Cwiklinski, Ludovicus, Anmeldungs-Buch von Ludwig Cwiklinski.
Ruch stowarzyszeń. 1882. Dziennik Polski, nr 131, 10.06.1882, s. 2.
Rzepiński, S. 1905. Problem eines archäologischen Normalkabinetts an den Gymnasien. Thesen, Sätze und Streitfragen. Neu Sandez.
Rzepiński, S. 1910a. Granice archeologii w gimnazyum, Sprawozdanie Dyrekcyi C. k. Gimnazyum I. wyższego w Nowym Sączu za rok 1910. Nowy Sącz, s. 3-31.
Rzepiński, S. 1910b. Wyposażenie normalnych zbiorów archeologicznych w szkołach średnich, Sprawozdanie Dyrekcyi C. k. Gimnazyum I. wyższego w Nowym Sączu za rok 1910. Nowy Sącz, s. 33-71.
Seliga, S. 1938. Cybulski Stefan (1858—1937). In: Konopczyński, W. (red.). Polski Słownik Biograficzny. 4. Kraków, s. 118-119.
Skowrońska, J. 1970. Kruczkiewicz, Bronisław Ignacy (1849—1918). In: Leśnodorski, B. (red.). Polski Słownik Biograficzny. 15. Wrocław; Warszawa; Kraków, s. 382-383.
Śliwa, J. 1998. Piotr Bieńkowski (1865—1925). Badacz — nauczyciel akademicki — organizator nauki. In: Śliwa, J. (oprac.). Archeologia śródziemnomorska w Uniwersytecie Jagiellońskim 1897—1997. Kraków, s. 15-25.
Śliwa, J. 2017. Karol Hadaczek (1873—1914). Cracovia-Leopolis, 2 (87), s. 44-49.
Sprawozdania… 1891. Sprawozdania z posiedzeń Towarzystwa Historycznego. Kwartalnik Historyczny, 5, s. 462-464.
Szemethy, H. D. 2014. Karl Graf Lanckoroński und seine Verdienste um die archäologische Erforschung Kleinasiens. In: Dybas, B., Ziemlewska, A., Nöbauer, I. (Hrsg.). Karl Lanckoroński und seine Zeit. Wien, s. 127-152.
Teka… 1892. Teka Konserwatorska. Rocznik Koła c. k. Konserwatorów Starożytnych Pomników Galicyi Wschodniej. Lwów.
Teka… 1900. Teka Konserwatorska. Rocznik Koła c. k. Konserwatorów Starożytnych Pomników Galicyi Wschodniej. Lwów.
Towarzystwo… 1887. Towarzystwo Przyjaciół Nauk Poznańskie. Sprawozdania za rok 1885 i 1886. Poznań.
Warszawa. 1886. Gazeta Narodowa, nr 41, 20.02.1886, s. 2.
Wiadomości bibliograficzne. 1892. Biblioteka Warszawska, 2, s. 433-442.
Wiadomości miejscowe. 1881. Kurjer Warszawski, r. 61, nr 255, 12.11.1881, s. 3.
Wirth, P. 1977. Kirchhoff, Adolf. In: Neue Deutsche Biographie. 11. Berlin, S. 647-648.
Witkowski, S. 1898—1899. O uwzględnianiu archeologii klasycznej w szkołach średnich. Eos, 5, s. 187-193.
Wyprawa naukowa. 1882. Dziennik Polski, nr 197, 29.08.1882, s. 2.
Wystawa… 1886. Wystawa archeologiczna polsko-ruska urządzona we Lwowie w roku 1885. Выстава археологична польско-руска устроена во Львове въ року. Polnisch-ruthenische archeologische [sic!] Ausstellung in Lemberg 1885. Exposition archeologique des objets polonais et ruthenien a Lemberg 1885. Lwów.
Z uniwersytetu lwowskiego. 1893. Kurjer lwowski, nr 283, 12.10.1893, s. 3.
Ziomecki, J. 1998. Edmund Bulanda (1882—1951). In: Śliwa, J. (oprac.). Archeologia śródziemnomorska w Uniwersytecie Jagiellońskim 1897—1997. Kraków, s. 35-39.
